Martedì, 10 Novembre 2026 - 13:58 Comunicato 3380

De sai’ 39 de òrbetn gamòcht: van bèrt gem en de infrastrukturn as de òllgamoa’platz as giltn de bersntoler identitet, ver za hèlven de bèrkn ont gem de moglechkait za lem
Palai en Bersntol: aribart en òlla de ziln vourtrong van projekt PNRR “De kròft va de minderhait”

Traduzione in mòcheno

[Mòcheno] Der projekt PNRR “De kròft va de minderhait: s bider augea’ van taitschn derver en sud van Alpn”, notschauk va de Gamoa’ va Palai en Bernstol ont va de Autonome Provinz va Trea’t no en Tritt A van Stòttplan Derver van Kulturalminister, ist garift, ont ist aribart en òlla de ziln vourtrong. An rif as ist kuntschòft van kennen envire trong a strategi ver za mòchen bider lem a lòntschòft en konkret, gèltsgott en a rèchta zòmmòrbet zbischn de Gamoa’, de Provinz, de strumental innrichtn ont de Tolgamoa’schòft Hoa Valzegu’ ont Bersntol.
Der projekt hòt tsechen en to van sòmsta as de 7 van òlderhaileng s zaruck gem en de gamoa’schòft de 39 òrbetn gatu’, pet an ettlena trèffn as hom se gahòltn va de vria vort. S hòt toalganommen der president va de Autonome Provinz va Trea’t Maurizio Fugatti, as ist gaben der earste za mòchen de vourstell za gem der paitrog en de gamoa’ va Palai: “De tschèrl za gem der zuazol van 20 tausnt euro van PNRR en Bersntol ist gaben schubet tschbunnen, oa’ne pet de vouder Provinzaljunta, petn bissn as de doi lòntschòft stellt vour der gònze Trentin. De sprochminderhaitn sai’ bichtega grint va de inser identitet ont va de inser autonomi: schutzn sa bill song derhòltn de kultural pahalter as ist va de inser gamoa’schòft. De doi tschèrrl gor gèltsgott en de groas unitet as hom gahòt de pirgermoaster van tol ont van eirter innganommen, as hom gabisst zòmmòrbetn za mòchen kemmen a bichtega moglechket en a boreket. Gèltsgott en de òrbet van òlla, van amministratorn, van viarer ont van provinzalteckniker, hait meig ber vaiern de òrbet gamòcht ont sèll as men ist guat gaben za leing za vuas van projektn, asou za giltn nèt lai Palai en Bersntol, ober s gònze “Bersntol”.
Chiusura progetto PNRR "La Forza della minoranza" Palù del Fersina (foto Daniele Panato/Agenzia Panato) [ DANIELE_PANATO ©DanielePanato]

Der zòmmtrèff hòt tsechen de innbaich van ausstellplatz Innaus, toal van projekt “Arca va de sprochen”, va de Pfòrr ont van nai plòtz van dorf , ober benn as s ist kemmen tschnittn de schnuar ist gaben der moment as hòt enteressiart òlla de òrbetn as mòchen toal va de nai’ aussicht van dorf ont van Bersntol. An iatn moment ist kemmen toalt pet de musik van Palaearlearmusikantn ont va de toalnemm van lokalnamministratorn, van professionallait, van bèrkn as hom gaòrbetn ont van lait as semm lem. S sai gaben vil de lait as hom toalganommen en projekt finz van iberearstn: de vourstea’ner ont de techniker van mearer provinzalstrukturn innganommen, enviretrong van haupviarer  Raffaele De Col ont as, ver de projektn en gònzn, sai’ kemmen regiart van iberòllviarer van Dipartiment urbanitik, strom, kataster, grunttisch ont lòntzòmmhòlt va de Provinz Giovanni Gardelli, pet de hilf van Luca Bonetti ont van Massimo Pasqualini.

En de earste innbaich, augatu’ van pirgermoaster va Palai en Bersntol Franco Moar, hom toalganommen iberearstn de Maddalena Pellizzari va TSM-Trentino School of Management, as hòt vourstellt de òrbet PNRR “Arca” ont abia as de sai’ u’pfònk van 2022 finz hait, derno hòt klòfft der viarer va de Fondazione Museo Storico van Trentin Giuseppe Ferrandi, as hòt unterstraicht s gilt van òrbetn va de sait va de kultural autonomi ont abia platz as derhòlt va òrbet as derhòltn de gamoa’schòft. S hòt derno ganommen s bourt de viareren van Bersntoler Kulturinstitut Claudia Marchesoni ver za stelln vour Innaus, an ausstellsol notschauk van Istitut. Asou de Patrizia Patelli, van Content hub va Trentino Marketing, hòt gamèrkt de òrbetn as sai’ kemmen gatu’ bail de gònze zait ver de nochrichtn bou as ist bèrt kemmen gem en de platz ont en gamoa’schòft. 

Derno de autoritet sai’ gòngen ka de pfòrr, bou as der president Fugatti, der pirgermoaster Moar ont de president van Bersntoler Kulturinstitut Patrizia Bocher hom vourstellt abia as u’pfònk ist ont abia as s ist envire gòngen de gònze òrbet. An moment as hòt tsechen de unterschrift va a pergamena as sperrt der projekt ont a ausgem van pirgermoaster van an ettlena padonktaveler em bem as hòt gaholven za aribarn kan zil. Der projekt ist a zòmmòrbet zbischn mearer hent ont an oa’nekait zbischn de innrichtn, omtn ont lait van lònt: mearer lait, òll oa’s petn aigene kennen ont ausòndra paitrogn. S ist gaben a schea’na zòmmòrbet as hòt gem de moglechkait za gea’ enkeing en de glaiche zait en mearer virm ver de lokalverpesser ont s bart plaim an paispil ver za paun naia politik ver de lòntschòft verpesserung van Trentin ver de zukunft, iberhaup ver de pèrngplatz, ver de kloa’n gamoa’schòftn ont ver de platz bou as bea’ne lait lem.

“Hait geber zaruck en de inser gamoa’schòft, en Tol ont drinn en Trentin, en de richtegen zaitn, a lòntschòft vernaiert ont vrischer, s ist verpessert de qualitet van lem ont sai’ kemmen gaborven de grint ver za mòchen nèt vliachen de lait. Gèltsgott en doi projekt hom ber trong de kultur ont de bersntoler sproch pet a nazional ont internazional ausònder aussicht. Hait ber lòng sechen as de òllgamoa’òrbet ont de innrichtn benn de òrbetn zòmm pet an zil bissn abia za tea’ za aribarn en an hoachen rif: ber gem nèt an òrbet garift ober an kaim as miast bòcksn ont men miast en drauschaung”, hòt unterstraicht der pirgermoaster Moar ont padònkt se pet en president Fugatti ont òlla de sèlln as hom gaòrbetet ver za ariabarn en dòi zil.

De Patrizia Bocher hòt unterstraicht as van projekt “De sproch ont de kultur va de bersntoler gamoa’schòft, hom eppes guats kriak òlla de sektorn. S bèrt gem en de material ont immaterial pahalter, s inntrong naia beirter en de beirterpònk, de regional, nazional ont internazional bissnschòfttrèffen, s zòmmleing ont ausgem bissn ont kennen, hom gaholven za trong envire an guatn ring. Der rif ist, gea’ iber en de problem as hòlten au s lem van lait, de autonomi ont an guatn nètz pet de ausònderkait van sprochen ont van kulturn”.

En de innbaich van plòtz pet de kunstinstallazion “Desnatureza 8” van Henrique Oliveira, kuriart va Arte Sella, vourstellt van president Giacomo Bianchi, hòt trong de grias der president va de Tolgamoa’schòft Hoa Valzegu’ ont Bersntol ont pirgermoaster va de gamoa’ van Oachpèrg Andrea Fontanari, en nu’m van pirgermoaster va Vlarotz Lorenzo Moltrer ont va Garait Luca Puecher as hom toalganommen. Fontanari hòt se padonkt ver de moglechkait as s tol hòt gahòt pet en doi projekt, s ist an bichtegen rif ver de gamoa’schòft ver za gem bider bèrt en de burtzn, en de tròchtn ont en de zukunft va de Hoa Valzegu’ ont Bersntol. S hom ganommen s bourt der president van provinzalrot Claudio Soini ont de senatrice Elena Testor ont de hom unterstraicht s bichte gilt van doi zuazol ver za schutzn de sproch ont de bersntoler identitet bavai s ist der stitz va de trentinisce autonomi ont an u’vòng za gem en de hent van jungen asou as de gea’ nèt vort van tol za lem. Zan leistn de innbaich van pfòff don Antonio ont s ist kemmen tschnittn de schnuar, derno an moment za èssn eppes zòmm. Nomitto hòt men gamecht gea’ za schaung pet an viarer s Innaus.

Birkle bichte sèll as men ist guat gaben za kriang en an stòttrom aa: van 400 òrbetn vourganommen ver de 21 derver tschèrlt ver en Tritt A, Palai en Bersntol hòt envire trong 39 projektn as s ist der 10% van total. Der projekt ist kemmen u’ganommen en 2022 ont hòt pfuntn en de bersntoler identitet der u’vòng ver za paun au naia prospektivn ver za verpessern se. De òrbetn gamòcht hom gahòt drai komplemetarn richtungen: verpessern de virm ver za lem; bèrt gem en de bersntoler kultural identitet ont verpessern der turismus; hèlven de sèlln as bèrkn envire trong belln ont en de lokaln birtschòft tschefter. 

Der zil ist gaben der sèll za gem pessera moglechkaitn ver za lem, òrbetn ont eppes aupaun ver de zukunt en Palai en Bersntol. En doi rom, sechen as en de leistn jarder naia familie sai’ gòngen za lem en doi lònt ist bichte ont s mòcht tschbinnen as turch a politik as tuat vernaier konn men guat envire gea’. Sperrn der projekt PNRR derstellt nèt lai sai’ aribart  en zil ober au tea’ a naia sait, bou as men tuat vertiaven de riven ont men geat envire pet de naia sòchen augatu’.

Ver de zukunft miast men schaung as de òrbetn gatu’ gem de moglechkait ver za hom naia òrbetn, versterchern s lem ont gem en de jungen an kultural, sprochege ont lòntschòft pahalter as mòchen kennen s Bersntol abia an ausònder plòtz. An òrbet as u’pfònk ist van a kloa’na gamoa’schòft ont de zoacht as s vernaiern se va de lòntschòft mu sai’ an mittl ver za verpessern der gònze Trentin.

Derzua: zeitl pet òlla de òrbetn

Letrattn ont film notschauk van Druckomt

Download pilder ont vrong do

Ibersetz gamòcht van Sprochtirl va de Tolgamoa'schòft Hoa Valzegu' ont Bersntol

Maurizio Fugatti

Immagini

(cdt)


Immagini