“De òchsk jor van Oa’negea’ De Gasperi-Gruber sai’ an bichtegen moment ver za tschbinnen drau avn bèrt va de Autonomi ont avn derkennen ont schutz va òlla de sprochen ont kultur identitetn as s inser lònt karakterisiarn - hòt unterstrichen bail en sai’ grias der provinzalassessor en unterstitz van kennen de Autonomi, Simone Marchiori - Der trèff va hait unterstraicht abia as de zimber, bersntoler ont ladiner gamoa’schòftn a bèrtega pahalter sai’ ver en Trentin ont ver de sai’ Autonomi. Schitzn de sai’na sprochen, de gschicht ont de tròchtn billt song pahòltn a bichteges stuck va de inser identitet, ober derzua billt song schaung en de zukunft, asou za paun de virm ver za lòng envirlem de doin gamoa’schòftn ont ver za lòng sa envirtrong de sai’na pahalter en de nain generazionen”.
Za tea’ au ont regiarn der gadònk ist gaben der viarer va de Fondazione Museo storico del Trentino, Giuseppe Ferrandi, as e augahòlten hòt avn be as, en u’vòng en Oa’negea’ va Parigi nèt gaben sai’ de trentiner sprochminderhaitn, trong hòt bail en de jarder en sai’ u’kennen. An tritt “van nèt tsechen en tsechen”, gabòcksn durch en groas politik ont kultur ploudern ont as gabèckslt hòt an tema as iberearsten bea’ne kennt gaben ist en oa’n as zentral kemmen ist ver de zukunft van Trentin aa.
Af de gschicht va de Autonomi ont af de schutzplinder van sprochminderhaitn hòt se konzentriart Jenz Woelk, va de Universitet va Trea’t. Woelk hòt unterstitzt abia as der Oa’negea’ De Gasperi-Gruber, aa benn der augòngen ist bail an ausòndra zait ont pet an òcht ver de minderhait va taitscha sproch en Südtirol, hòt trong an vurm as hòt de burzn avn lònksom envirgea’, hòndln ont zòmmòrbet van minderhaitn. An be as lònksom trong hòt za verpessern ont vergreasern de plinder va autonomi ont as, ver de sprochminderhaitn van Trentin, an ausònder tritt gahòp hòt pet en provinzalgasetz n. 6 van 2008. A normativ - hòt gadenkt Woelk - as trong hòt mearer schòrt va schutzvirm, asou za schaung en de ausònderkaitn ont en de mearer neat van sprochgruppn, ont za versterchern de prinzipn va toalnemmen ont derstelln van enteressiartn gamoa’schòftn.
Anselmo Vilardi, va de Fondazione Museo storico del Trentino, hòt klòfft va “De Zimbern va Lusern. Der schutz ont s bèrt gem van sprochminderhaitn: an plick van òndern (1946-2004)”. En trèff, u’pfònk pet de grias va de presidenten van Kulturinstitut Lusérn Monica Pedrazza, hom toalganommen de dersteller va de sprochgamoa’schòftn van Trentin aa: Willy Nicolussi Paolaz, van Kulturinstitut Lusérn, Sabrina Rasom, van Istituto Culturale Ladino Majon di Fascegn, ont Leo Toller, van Bersntoler Kulturinstitut. De hom klòfft va sòchen as de moglechkait gem hom ver an verglaich iber en lemring ont en de vrong van drai gamoa’schòftn, as hom abia rif de òrbet ver en schutz, s unterstitz ont s envirtrong va de aigene sproch, gschichtlege ont etnografese pahalter.
De naikait ist drinn gaben en program “Sentinelle di pietra” ont en de trèffn enviretrong van Assessor en unterstitz van kennen de Autonomi ver za denken de òchsk jor van Oa’negea’ De Gasperi-Gruber.
Pilder ont vrong en doi link
Ibersetz gamòcht van Sprochtirl va de Tolgamoa'schòft Hoa Valzegu' ont Bersntol




