Mercoledì, 17 Giugno 2026 - 15:43 Comunicato 1814

Marchiori: "De gschichtlegn  minderhaitn sai’ de burzn va de inser Autonomi ont an bichtegen pahalter "
Identitet, autonomi ont vernem: en ma’ta as de 15 van prochet en Provinz a delegazion va de Istrien Region  

Traduzione in mòcheno

[Mòcheno] A delegazion va de Istrien Region ist kemmen u’ganommen en ma’ta vria en Belli sol kan sitz va Piazza Dante van assessor en de politik ver en haus, de pahalter, der demanio ont s unterstitzn van kennen de Autonomi Simone Marchiori, zòmm pet òndra istituzional derstelltn van gamoa’schòftn van gschichtlegn  sprochminderhaitn van Trentin.
Va de delegazion hòm toalganommen de vicepresident va de Istrien Region Jessica Acquavita ont de regional assessorn Tea Batel ont Vladimir Torbica, oa’na pet ibergeb en de balsch hoa’mleche gamoa’schòft ont de ònder en de jungen ont en sèll as keart de kultur ont de lòntschòft. 
“Der doi ist an bichtegen moment va kamaròttschòft ont ver za klòffen, a bèrtega moglechkait ver za verglaichern de insern lender ont de modeln va schitz va de sproch. Ber sai’ peada lender va grenz, ber hom peada gschichtlega momentn, tròchtn ont kulturn as ausònder sai’. En Trentin, de gschichtlegn minderhaitn van ladiner, bersntoler ont zimbern, sai’ de burzn va de inger Autonomi, as en de kostituzion tschrim ist no en oa’nekòrt De Gasperi-Gruber as en de jarder ist kemmen enviretrong pet òndra regln as gem bèrt dirèkt en de lander ver de funzionen. Ver de inser Provinz, glaichkait billt song gea’ za sechen de sprochen ont de kulturn va minderhait nèt lai abia eppes aloa’, ober abia a pahalter as de gònze gamoa’schòft nèt verliarn mu. Der inser schitzsistem, tuat nèt lai derkennen en an formal ont simbolesn vurm, ober der tuat se pet konkreta ont dinamese inhòltn villn: za vòngen u’ van gruntrècht van prauch va de muatersproch en de nètzn pet de òllgamoa’amministrazion, finz en de schuallear ont en de gèltpaitroger gem ver za unterstitzn de lender vour en zòmmlearverkear ont en de demografese vulnerabilitet. Der doi nètz as ber hait autea’ pet Istria, as an echtn sproch ont kulturmosaik ist, gip ens a hoacha perspektiv ver za mittoaln schatzn ont guata dinger za tea’ ver za paun a inklusiv gasèllschòft, as guat ist za derkennen ont za gem plòtz en de ausònderkaitn va de aigene gschicht”, hòt unterstrichen Marchiori.
Assessore Marchiori - Delegazione Regione Istriana [ Veneri - Archivio Ufficio Stampa PAT]

De Istrianese Region ist a lònt as amministrativ zuakeart en de Croazia bou as lep a storische balscha gamoa’schòft, zan mearestn en de region s kimmp praucht de topplete sproch balsch-croatn ont ver dòs de temen as sai’ kemmen klòfft en trèff sai’ gaben ver za kennen va peada de saitn bos as kimmp gamòcht ver za derhòltn ont enviretrong de sprochminderhaitn.

Der regional assessor va de sprochminderhaitn va de Autonome Region Trentin Sudtirol Luca Guglielmi hòt tschikt an video bou as der hòt klòfft ont gem bèrt en trèff. De doin sai’ gaben de sai’na beirter: “Gem der guatkemmen en a delegazion as kimmp va de Istria billt song versterchern an nètz as hòt de burzn en de gschicht ont en glaiche bèlln bèrt gem en de identitat van sprochen ont va de kultur va de ingern gamoa’schòftn. Der Trentin-Südtirol hòt envirtrong durch en de jarder a bichtega lemòrbet ver en unterstitz van sprochminderhaitn, as sai’na burtzn hòt nèt lai en gèltpaitrog, ober nou mear en paun van plinder, van learring ont en de moglechkaitn za zòmmòrbet as lòng de sprochen òll to galep kemmen. Der verglaich pet de istrianese realitet ist a bichtega moglechkait za tea’ se umtauschn: van a sait meing ber zòmmleing de guatn sòchen envirtrong van ladiner, bersntoler ont zimber, va de ònder sait meing ber kennen de òndern lemring ont sensibilitetn as hèlven za raichern s europeise klòffen iber en schitz va de minderhaitn. En an kontèst òlbe mear globalisiart, pahòlten de sprochònderskait billt song pahòlten a pahalter as an universal bèrt hòt ont versterchern de koesion zbischn de gamoa’schòftn”.

De vicepresidenten Acquavita hòt derstellt de Istrianese Region, de Balsch Stòttgamoa’schòft ont de regln as sa schitzn. “Istria hòt sproch ont kultural ausònderkaitn as ber schitzn unt unterstitzn pet groasn vrait. Derzua en de naikaitn ver de balsch sproch - tsechen abia offizialsproch ont abia muatersproch va de balsch stòttgamoa’schòft - de region unterstitzt mearera projektn as der rif hom za schitzn de lokaldialektn, as an ausdruck ist van an lònt as geografik gagrenzt ist ober runt lebet unter en multikultural tschicht aa. Ver dòs pin e runt vroa van doi trèff, as ens de moglechkait gem hòt za kennen va glaim de politik ont de naiekaitn va de Provinz va Trea’t, ont i hoff, as men en de zukunft guat ist za trong envir zòmmòrbetn en rom va schitz va de sproch ont kultural pahalter”, hòt se tsòk.

Baltel hòt zoacht de projektn as envirtrong kemmen ver en schitz van zboasprochegkait ont ver en reklam en de balsch sproch. Zbischn de doin vinnt men de stroszoang en peada de sprochen, de kursn va balsch ver de  u’stelltn van òllgamoa’innrichtn va de region ont van istrianesn stòttn ont de sàlln ver de kinder as nou nèt za schual gea’ en de kroatn kindergartn, ont derzua der paitrog en de nochrichtn af balsch as gem kemmen en de lokal radio ont telebision. Zbischn de naikaitn avn lònt sicht men der Festival va de Multikulturalitet, en de beiln as men sechen mu folksgruppn, kori ont tònzgruppn as derstelln òlla de gamoa’schòftn va de region.

Torbica hòt der Festival van istroveneto vourstellt, unterstitzt va de Balsch Oa’nekait pet en rif za gem bèrt en dialekt van istroveneto, a echta muatersporch, van hèrz ont van gearn va de balsch stòttgamoa’schòft as en Istria ist. Der Festival, as en XV trèff kemmen ist, ist òlbe greaser kemmen ont haitzegento stellt der vour an raichern klender va trèffen ont a stuck as keart en de kanzandler af de doi sproch. De Istrianische Region ist derzua an unterstitzer van oa’negea’protokoll va de Balsch Oa’nekait, de stòttn ont de gamoa’n bou as der istroveneto nou klòfft ist, en beil as de unterschraiber verhoasn za tea’ nen schitzn ont unterstitzn, derno as der inntschrim kemmen ist en Register va de immaterial kulturalpahalter va de Republik va Croazia.

An òndern bichtegen projekt ist van kinder ont junga van schualn as bail en jor hom gamòcht projektn as en pahalter va gschicht, kultur sproch ont natur va eigene dorf. An vurm konkret ver za learnen en de nain generazionen de praich,  de tròchtn ont s tea as hèlft za versterchern ont derhòltn de raich va de istrian identitat.

Vour van istituzionaln griasn ist kemmen galòk sechen der filmat gamòcht van Druck dinst va de Autonome Provinz va Trea’t as de gamoa’schòftn van sprochminderhaitn van inger lònt. zimbern, ladiner ont bersntoler; s ist kemmen gamòcht derno an òrbet tisch bou as hom toalganòmmen zòmm pet de toalnemmer va de delegazion va istria, de viareren van Dinst van Sprochminderhaitn Elisabetta Sovilla, de toalnemmer va de Autoritat ver de Minderhaitn va de Autonome Provinz va Trea’t Chiara Pallaoro, der conseier de Procura Bernardino Chiocchetti, toalnemmer va de sprochpolitiker van Comun General de Fascia, de pirgermoaster va Palai en Bersntol Franco Moar ont va Luserva Matteo Nicolussi Castellan ont de presidenten van kulturaln institutn: Tea Dezulian, van Institut Kultural van Ladiner “Majon de Fascegn”, Patrizia Bocher van Bersntoler Kulturinstitut ont Monica Pedrazza van Institut van Zimbern va Luserna - Kulturinstitut Lusèrn. S sai’ gaben aa de viarern van Kulturaln institutn ont funzionarn van dinst van Sprochminderhaitn va de Provinz.

Letrattn ont filmat gamòcht van Druck dinst.
Download letrattn ont vrogn do

Ibersetz gamòcht van Sprochtirl va de Tolgamoa'schòft Hoa Valzegu' ont Bersntol

(cdt)


Immagini