“Disar Tage – izta gånt vürsnen zo khöda dar asesór Guglielmi – bill machan bizzan alln in pürgar vodar Redjong Trentino-Südtiról in groaz linguistìk schatz von ladinar, möknar un zimbarn un von groaz vèrt boda dise realtét håm vor alla da ünsar redjong”.
Schaugante zuar in djar boda bartn khemmen, dar asesór hatt gezoaget an hoatarn bege: “di zungmindarhaitn mochan soin guat zo lega panåndar zboa grüntliche noat: schützan un vornaügarn. Ma mocht schützan ombrómm ma mocht darkhennen ke di zungmindarhaitn soin uantze, vornaügarn, anvétze, billz soin gemuant vennen un vürvüarn naüge, djüste un guate linguistìk politike. In dise lestn djar dise politike soin gelånk zo macha rivan atz bichtege risultate, boda gem rècht in sèlln laüt boda alle tage arbatn zo schütza un vürzovüara ünsarne drai zungmindarhaitn”.
Dar bilåntz von tage iz guat: “Bar mang khön ke ünsarne linguistìk kamòuschaftn soin no gesunt un schaung zuar in djar boda khemmen pitt groaza pegaistarung, pitt soin starchan burtzan ma in da gelaichege zait guat zo vornaügrase o”.
Nidar nå dar istitutzionàl rede, dar tage hatt geopfart an bichtegen platz in laüt von zungmindarhaitn zo reda in fra de se un pinn istitutziongen. “Disar iz nèt an momént bomase vairt sèlbart – hatta khött di Sabrina Rasom, dirèktören von ladinar kulturinstitùt Majon di Fascegn – ma ’z iz a konkrètegar noat zo konfrontarase zbisnen in zungmindarhaitn boda lem in di lentar vodar Provìntz un vodar Redjong. ’Z iz an okasiong zo vorstìana bele tritt ma hatt zo macha, bia zo macha varlérn pezzar di gesetz boda schützan di mindarhaitn – gesetz boda soin tra in pestn boz gitt zo schütza di zungmindarhaitn – un zo reda garade pitt Redjong un Provìntz, zoa azta lentar un kulturinstitütt mangse konfrontàrn aftaz sèll boda iz mångl haüt, un bazta bart soin mångl in di djar boda khemmen”.
Übar dar vornaügarung iztase augehaltet di Claudia Marchesoni, dirèktören von möknar Kulturinstitùt. “Vornaügarn iz grüntlich, ombrómm pensàrn lai hèrta ke ma sait asó bravat an lestn geatz zo geriva ke ma steat vest un geat nemear vürsnen. Vor ünsar kamòuschaft di zuarkhemmane iz mittarbatn pitt åndre taütsche zungmindarhaitn: relatziongen un prodjèkte gemacht pittnåndar gem zuar zo sterchra in vèrt un z’soina mearar stoltz vo sèll boma sait, un helft o darzuar auzohalta un zo nütza di zung alle tage”.
Vor bazta ågeat dar zimbar kamòuschaft, hatta khött dar dirèktor von Kulturinstitut Lusérn Willy Nicolussi Paolaz, di gesetz bodada soin haüt soin sa genumma zo maga arbatn garècht: “Schützan un vornaügarn mocht però gian durch djüste politike boda, übarhaup, haltn kunt von djungen djeneratziongen. Ma mochtze untarleng vor di schual, di media, zo didjitalizara un zo helva dar arbat boda machan di musee, dise sachandarn boda innvången garade di djungen gem zuar in da gelaichege zait zo schütza di zung un zo gebanar vèrt saiz zuar in fremmegen, saiz zuar dar schual.
In okasiong vo disan Tage, sin atz viare von lentz in di vorsaal von redjonàl setz bartma mang seng an auzlegom vo kunst arbatn un traditzionàl kostümm von ladinar, möknar un zimbarn lentar, an oportunitét zo macha khennen pezzar in pürgar di raiche von stòregen zungmindarhaitn vodar provìntz.
Pildar, interviste un foto von prèss Åmt: https://drive.google.com/drive/folders/1UsJ36C5LgV_zsm_vOsAss81EX42h3xO4?usp=sharing
Übarsetzt von Schaltarle vor di zung von Toalkamou vodar Zimbar Hoachebene
Willy Nicolussi Paolaz
